Kitsuke Nedir?
“Kitsuke”nin ( 着付け ) kelime anlamı “giyinmek”tir.
Kimono kelimesini herkes en az bir defa duymuştur. İnsanların aklına provokatif bir poz veren beyaz yüzlü bir geyşa, bir omzu açıkta bıçkın bir samuray gelir. Ancak kimono, gayet yanlış olan genel kanının aksine, sabahlık gibi yarı açık bir şekilde giyilmez. Kimono giymenin bir adabı vardır, buna da “kitsuke” denir. Kitsuke kuralları ile amaçlanan, uygun kıyafetleri seçerek ahengi ve inceliği yakalamaktır. Bir resmi törene kot pantolon ve t-shirt ile katılamayacağımız ya da işyerine abiye kıyafetle gidemeyeceğimiz gibi, kimono seçerken de giyindiğimiz durumun temasını göz önünde bulundurmalıyız.
Kitsukenin öğeleri
Kitsukenin en önemli öğesi olan “kimono”( 着物 ) bir tür cüppedir. Kimono kelimesi “giysi” anlamına gelir ( 着る : kiru – giymek ; 物 : mono – şey ). Resmi olanları ipekli kumaştan yapılır, fakat gündelik gayrı resmi kimonolar ipekli, pamuklu, yünlü ya da sentetik kumaştan üretilebilir. Kimono yapımı zahmetli bir iştir, ancak makinalar el emeğinin inceliği ile yarışamayacağı için dokuma ve boyama teknikleri günümüze kadar gelmiştir. Bu tekniklerin sayısının pek çok olduğunu söylememe gerek yoktur herhalde…
Bayan ve erkek kimonoları şekil olarak birbirine benzemekle beraber aralarında önemli farklar vardır:
- Birincisi, bayan kimonolarının kolları gövdeye dikili değildir ve kolların arkası açıktır. Beylerin kimonosunda ise kollar gövdeye dikilidir.
- İkincisi, bayan kimonoları giyenin boyundan uzundur. Giyilirken belde katlamak gerekir, bu kata da “ohashori” denir. Ancak beylerin kimonoları genellikle giyenin boyuna göredir, ohashori kullanılmaz.
- Üçüncüsü, bayan kimonoları resmiyet derecelerine göre farklı türlere ayrılır, renk ve desen konusunda pek çok seçenek vardır. Beyler ise sade olmak zorundadırlar. Kimonoları genellikle desensizdir, bazen çizgili, kareli olabilir.
Kendiniz için ideal kimonoyu seçerken dikkat etmeniz gerekenler cinsiyetiniz, giyineceğiniz durum ve ölçülerinizdir. Kimono vücudunuzu 1,5 defa sarmalıdır. Bu, yakanın duruşunu etkileyeceği için önemlidir. Kimono kolları da bileklerinize kadar gelmelidir. Beyler ve yetişkin bayanlar için, kimononun resmiyeti arttıkça desenleri ve renkleri sadeleşir. Genç kızlar içinse gösterişli kimonolar daha resmidir.
Resmiyeti etkileyen bir diğer öğe ise kimononun üstündeki “mon” (arma) sayısıdır. Arma kimononun sırtında ve kollarında olur. Hem bayan, hem de erkek kimonolarında kullanılır. Bir kimonoda 1, 3 veya 5 tane mon bulunabilir. Arma sayısı arttıkça kimononun resmiyeti artar. Gündelik gayrı resmi kimonolarda ise mon bulunmaz.
Kimono giyilmeden önce “juban” giyilir. Juban kimono iç çamaşırıdır, kimonoyu terden korur. Bayanlar genellikle beyaz, pembe veya kırmızı juban giyerler. Beyler ise kimonodaki sadeliklerini jubanlarının canlılığıyla dengelerler, desen olarak manzara ve mitolojik hayvanlar bile kullanılabilir. Jubanın yakasına “han eri” (yarım yaka) denen jubandan farklı olan bir kumaş dikilir. Han eri kimononun altından görünür, bu yüzden işlemeli olabilir.
Önemli bir not: Hem kimonoyu, hem de jubanı giyerken (giyenin bakış açısına göre) önce sağ taraf, sonra sol taraf kapatılır. Unutmayın! Sol panel sağ panelin üstünde olmalı.
Kitsukenin diğer önemli öğesi “obi” ( 帯 ), yani kuşaktır. Bayan obileri geniştir; resmi olanlar 30 cm genişliğinde olur, enden ikiye katlanarak bele sarılır. Gündelik obilerin eni resmi türdeşlerinin yarısıdır. Erkeklerin obileri ise daha da dardır, 10 cm enindedir. Erkekler obiyi kalçalarına sararlar. Obiler bele sarıldıktan sonra bir düğümle kapatılır. Bayanlar genellikle karmaşık ve büyük düğümler kullanırken erkekler çok daha basit düğümler kullanırlar.
Bayanların kullandığı karmaşık düğümler için ek malzemeler gerekir. “Obi makura” (obi yastığı) küçük bir yastıktır, düğüme hacim vermek için kullanılır. “Obiage” uzun, yumuşak kumaştan yapılmış bir kuşaktır, obi yastığını gizlemek için kullanılır. “Obijime” ise obiyi sağlamlaştırmak için bağlanır, ayrıca kimono için bir aksesuardır.
Obinin asıl amacı kimonoyu kapatmaktır, ancak zamanla dekoratif bir özellik de kazanmıştır. Kimonoyu obi ile sıkı sıkı bağlamak, obinin işlemeli ve değerli kumaşını hor kullanmak olacağından kimonoyu kapatmak için “himo” (veya koshihimo) denen kuşaklar kullanılır. Himo ipekli ya da yünlü kumaştan yapılır, vücudumuzu en az iki defa sarabilmelidir.
Kimono ve obiyi giydik, dışarıya tabii ki yalınayak çıkmayacağız. Japonlar kimono ve obinin altına “geta” denen, genellikle tahtadan yapılan takunyalar giyerler. Erkeklerin getaları dikdörtgen, bayan getaları ise oval olur. Hava koşullarına, mesleğe, yaşa ve kişisel tercihlere göre çeşit çeşit geta vardır. Geta ile giyilecek olan çoraplara ise “tabi” denir. Genellikle beyaz olurlar. Resmi kıyafetler ile kesinlikle tabi kullanılır.
Peki ya soğuk günlerde ne yapacağız? Birden fazla kimonoyu üst üste giymek olası, ancak daha kolay yolu seçebilir ve üstümüze bir “haori” giyebiliriz. Haori uzunluğu baldıra kadar olan bir paltodur. Hem bayanlar, hem de erkekler tarafından kullanılabilir. Beylerin resmi kitsukesinin vazgeçilmez bir parçasıdır.
Kitsuke ile ilgili genel (!) bilgi verdikten sonra bayan ve erkek kitsukesine geçebiliriz. O bölümlerde resmiyet derecesine göre kullanmamız gereken kıyafetleri anlatacağım.
