Ben bu kısma özür dilemekle başlayacağım. Kitsuke konusu en sevdiğim ve ilgilendiğim konulardan biridir. Yarışmaya katılmaya karar verirken de aklımda hep bu konu vardı. Ancak kitsuke çok kapsamlı bir konu ve kurallar gereği uzun yazamıyoruz. Ben ise orta yolu bulmaya çalıştım. Umarım yazdıklarımla kafanızı karıştırmadım, kısa yazmaya çalışırken de yanlış bilgi yazmadım. Bloğumda bir hata gördüyseniz affedin (ve çaktırmadan bana bildirin).

Teşekkürler

Blog yazmayı bir süredir düşünüyordum, fakat kendimden emin değildim. Teşekkürlerim öncelikle beni blog yazmaya cesaretlendiren JİKAD’a. Bu yarışmanın bir başlangıç olmasını ve kitsuke hakkında bugüne dek bulamadığım Türkçe kaynağı adım adım oluşturmayı diliyorum.

Sıra dışı ilgilerime müsamaha gösteren, anlattıklarımı dinleyen ve daima yanımda olan aileme en büyük teşekkürlerimi sunarım.

Ayrıca Japonca sınıfı arkadaşlarım Ülkem, Efsun ve Viktorija’ya yazımın zayıf yanlarını görüp düzelttikleri ve onlar üstünde kimono denemeleri yapmama izin verdikleri için teşekkür ederim.

Sayfama tıklayıp, bir de okuma zahmetini gösterenlere de çok teşekkür ederim.

Son olarak da internete ve bilgisayarıma teşekkür ederim. Onlar olmasaydı bunların hiçbirini başaramazdım.

Yararlandığım başlıca kaynaklar

Immortal Geisha forumu:

http://www.immortalgeisha.com/ig_bb/index.php

Eski fotoğraflar:

http://www.flickr.com/photos/24443965@N08/sets/

Kimono üzerine bloglar:

http://maihanami.blogspot.com.br/

http://thekimonolady.blogspot.com.tr/

Diğer kaynaklar:

http://www.kimono-taizen.com/kind.htm

http://kimonoo.net/kituke.html

http://www.bokunan-do.com/index.php?main_page=index&cPath=138_119

Erkeklerin başlangıcı da bayanlarla hemen hemen aynıdır. Juban ve tabi giyilir, ancak ohashori kullanılmadığı için beylere 1 tane himo yeterlidir. Getalarımızı da hazırladıktan sonra sıra ne giyeceğimize karar vermeye geldi.

Gündelik hayatta:

Beylerin kimonolarının bayanlarınkinden çok daha sade olduğunu söylemiştik. Günlük hayatta desenli (çizgili, kareli, küçük geometrik şekilleri olan) ve canlı renk kimonolar giyebilirler. Haori konusunda da özgürler. Erkekler obi olarak 10 cm eninde, yaklaşık 4 metre uzunluğunda olan “kaku obi”yi kullanırlar. Düğüm olarak kai no kuchi düğümünü kullanabilirsiniz.

Ziyarete, çay törenine giderken:

Kimono desensiz olmalıdır, en az 1 arma taşımalıdır. Genellikle gri, kahverengi, yeşil ve mavinin parlak olmayan tonları kullanılır. Aynı şartlar haori için de geçerlidir. Bu tür durumlar için hakama giyilebilir. Hakama geniş paçalı, pileli bir tür pantolondur, giyildiğinde daha resmi bir görüntü sağlar. Kimononun ciddiyetini yumuşatmak istiyorsanız desenli bir hakama seçebilirsiniz. Obi olarak ise kaku obiden başka seçeneğimiz yok. Hakama giyecekseniz ichimonji düğümünü, giymeyecekseniz kai no kuchi düğümünü seçebilirsiniz. Kai no kuchi her duruma uyan bir düğümdür (bayanların taiko düğümü gibi).

Resmi davetlere, düğünlere giderken:

Bu tür durumlar için desensiz siyah kimono ve hakama ile çizgili gri haori giyilir. Hem kimonoda, hem de haoride 5’er arma bulunmalıdır. Bu kıyafetle giyilecek kaku obi kaliteli bir kumaştan yapılmış olmalıdır. Hakama giymek zorunlu olduğu için ichimonji veya hakama shita düğümleri kullanıma uygundur. Ayrıca mevsim ne olursa olsun aksesuar olarak beyaz bir yelpaze kullanılır.

Gündelik bir kimono giyen beyefendinin videosu. Açıklamalar Japonca ancak adım adım anlatıldığı için anlamakta güçlük çekeceğinizi zannetmiyorum.

BONUS!!

Peki, yukatayı nerede giyeceğiz?

Yukata anlam olarak “hamam kıyafeti” anlamına gelir. Eskiden Japonlar da mahalle hamamlarında yıkanırmış. Hamama giderken değerli ipek kimonoları kullanmak istemedikleri için pamuklu kumaştan yapılma astarsız yukataları giyerlermiş. Yukata da aynı kimono gibi giyilir. Günümüzde hamamdan çok festivallerde ve kaplıcalarda giyilmektedir. Aslında yukatayı dışarıda giymek bornozla dolaşmakla birdir, ancak günümüzde hem bayanlar, hem de beyler için modaya uygun yukatalar üretilmektedir.

Başlangıçta “juban”ımızı ve “tabi”lerimizi giyeriz, kimonoyu bağlamak için 2 tane “himo” hazırlarız (bayanlar kimonoyu ohashori ile giydikleri için), “geta”larımızı da kapının yanına koyarız. Ardından duruma göre ne giyeceğimizi seçeriz.

Gündelik hayatta:

Gündelik kimono türlerinin en önemlisi “komon”dur. Komon “küçük desen” anlamına gelir, kumaşı tekrar eden desenlerle süslüdür. Bu tür kimono ile genellikle “hanhaba obi” kullanılır. Hanhaba obi 15 cm eninde 3-4 metre uzunluğunda bir obidir. Obi düğümü için istediğinizi seçebilirsiniz, ancak kolaylığı ve fazla malzeme gerektirmemesi açısından bunko veya chouchou düğümlerini deneyebilirsiniz.

Ziyarete, çay törenine giderken:

Bu tür yarı-resmi durumlara “iromuji”, “houmongi” veya “tsukesage” türü kimonolar giyilir. İromuji tek renk desensiz kimonodur. Çay törenlerine genellikle bu tercih edilir. Houmongi ve tsukesage ise tek renk zemin üzerine el boyaması desenleri olan kimonolardır. İkisi birbirine benzer, ancak houmongide desenler dikişlerin üstünden devam eder, tsukesagede ise dikişlerde kesintiye uğrar. En az 1 armaya sahip olan bu tür kimonoları “nagoya obi” ya da “fukuro obi” tamamlar. Fukuro obi 30 cm eninde 3,5-4,5 metre uzunluğundadır. Sadece tek tarafı süslü kumaştan yapılır, görünmeyecek olan tarafın kumaşı daha sadedir. Nagoya obi ise 3-3,5 metre uzunluğundadır. Kullanım kolaylığı için yaklaşık 2/3’ü enden ikiye katlanmış ve dikilmiştir. Dikili olmayan ucu 30 cm genişliğindedir. Bu giyimi tamamlamak için taiko düğümü idealdir, fakat bu düğüm için obi yastığı, obiage ve obijime gibi malzemelere ihtiyaç duyacaksınız.

Resmi davetlere, düğünlere giderken:

Bu kitsukeyi seçerken yaşa dikkat edilir. Genç kızlar bu durumlar için “furisode” denen, canlı renklere sahip, kolları yere kadar uzun kimonolar giyerler. Yetişkin bayanlar ise “tomesode” denen, sadece etek kısmı desenli olan kimono türünü giyerler. Siyah tomesodeyi sadece evli bayanlar kullanabilir. Resmi kimonolarda 5 arma vardır. Bu kimonolar fukuro obi veya her iki tarafı da aynı süslü kumaştan yapılan “maru obi” ile tamamlanır. Maru obi, fukuro obi ile aynı boyuttadır. Furisode için tateya ya da fukurasuzume gibi gösterişli düğümler tercih edilirken yetişkin bayanlar daha sade olan taiko düğümünü kullanırlar.

Komon cinsi bir kimono giyen kızımızın videosu. Obiyi taiko düğümü ile bağlıyor, bu sayede obi malzemelerinin nasıl kullanıldığını da göreceksiniz.

Kitsuke Nedir?

“Kitsuke”nin ( 着付け )  kelime anlamı “giyinmek”tir.

Kimono kelimesini herkes en az bir defa duymuştur. İnsanların aklına provokatif bir poz veren beyaz yüzlü bir geyşa, bir omzu açıkta bıçkın bir samuray gelir. Ancak kimono, gayet yanlış olan genel kanının aksine, sabahlık gibi yarı açık bir şekilde giyilmez. Kimono giymenin bir adabı vardır, buna da “kitsuke” denir. Kitsuke kuralları ile amaçlanan, uygun kıyafetleri seçerek ahengi ve inceliği yakalamaktır. Bir resmi törene kot pantolon ve t-shirt ile katılamayacağımız ya da işyerine abiye kıyafetle gidemeyeceğimiz gibi, kimono seçerken de giyindiğimiz durumun temasını göz önünde bulundurmalıyız.

Kitsukenin öğeleri

Kitsukenin en önemli öğesi olan “kimono”( 着物 ) bir tür cüppedir. Kimono kelimesi “giysi” anlamına gelir ( 着る : kiru – giymek ;  物 : mono – şey ). Resmi olanları ipekli kumaştan yapılır, fakat gündelik gayrı resmi kimonolar ipekli, pamuklu, yünlü ya da sentetik kumaştan üretilebilir. Kimono yapımı zahmetli bir iştir, ancak makinalar el emeğinin inceliği ile yarışamayacağı için dokuma ve boyama teknikleri günümüze kadar gelmiştir. Bu tekniklerin sayısının pek çok olduğunu söylememe gerek yoktur herhalde…

Bayan ve erkek kimonoları şekil olarak birbirine benzemekle beraber aralarında önemli farklar vardır:

- Birincisi, bayan kimonolarının kolları gövdeye dikili değildir ve kolların arkası açıktır. Beylerin kimonosunda ise kollar gövdeye dikilidir.

- İkincisi, bayan kimonoları giyenin boyundan uzundur. Giyilirken belde katlamak gerekir, bu kata da “ohashori” denir. Ancak beylerin kimonoları genellikle giyenin boyuna göredir, ohashori kullanılmaz.

- Üçüncüsü, bayan kimonoları resmiyet derecelerine göre farklı türlere ayrılır, renk ve desen konusunda pek çok seçenek vardır. Beyler ise sade olmak zorundadırlar. Kimonoları genellikle desensizdir, bazen çizgili, kareli olabilir.

Kendiniz için ideal kimonoyu seçerken dikkat etmeniz gerekenler cinsiyetiniz, giyineceğiniz durum ve ölçülerinizdir. Kimono vücudunuzu 1,5 defa sarmalıdır. Bu, yakanın duruşunu etkileyeceği için önemlidir. Kimono kolları da bileklerinize kadar gelmelidir. Beyler ve yetişkin bayanlar için, kimononun resmiyeti arttıkça desenleri ve renkleri sadeleşir. Genç kızlar içinse gösterişli kimonolar daha resmidir.

Resmiyeti etkileyen bir diğer öğe ise kimononun üstündeki “mon” (arma) sayısıdır. Arma kimononun sırtında ve kollarında olur. Hem bayan, hem de erkek kimonolarında kullanılır. Bir kimonoda 1, 3 veya 5 tane mon bulunabilir. Arma sayısı arttıkça kimononun resmiyeti artar. Gündelik gayrı resmi kimonolarda ise mon bulunmaz.

Kimono giyilmeden önce “juban” giyilir. Juban kimono iç çamaşırıdır, kimonoyu terden korur. Bayanlar genellikle beyaz, pembe veya kırmızı juban giyerler. Beyler ise kimonodaki sadeliklerini jubanlarının canlılığıyla dengelerler, desen olarak manzara ve mitolojik hayvanlar bile kullanılabilir. Jubanın yakasına “han eri” (yarım yaka) denen jubandan farklı olan bir kumaş dikilir. Han eri kimononun altından görünür, bu yüzden işlemeli olabilir.

Önemli bir not: Hem kimonoyu, hem de jubanı giyerken (giyenin bakış açısına göre) önce sağ taraf, sonra sol taraf kapatılır. Unutmayın! Sol panel sağ panelin üstünde olmalı.

Kitsukenin diğer önemli öğesi “obi” ( 帯 ), yani kuşaktır. Bayan obileri geniştir; resmi olanlar 30 cm genişliğinde olur, enden ikiye katlanarak bele sarılır. Gündelik obilerin eni resmi türdeşlerinin yarısıdır. Erkeklerin obileri ise daha da dardır, 10 cm enindedir. Erkekler obiyi kalçalarına sararlar. Obiler bele sarıldıktan sonra bir düğümle kapatılır. Bayanlar genellikle karmaşık ve büyük düğümler kullanırken erkekler çok daha basit düğümler kullanırlar.

Bayanların kullandığı karmaşık düğümler için ek malzemeler gerekir. “Obi makura” (obi yastığı) küçük bir yastıktır, düğüme hacim vermek için kullanılır. “Obiage” uzun, yumuşak kumaştan yapılmış bir kuşaktır, obi yastığını gizlemek için kullanılır. “Obijime” ise obiyi sağlamlaştırmak için bağlanır, ayrıca kimono için bir aksesuardır.

Obinin asıl amacı kimonoyu kapatmaktır, ancak zamanla dekoratif bir özellik de kazanmıştır. Kimonoyu obi ile sıkı sıkı bağlamak, obinin işlemeli ve değerli kumaşını hor kullanmak olacağından kimonoyu kapatmak için “himo” (veya koshihimo) denen kuşaklar kullanılır. Himo ipekli ya da yünlü kumaştan yapılır, vücudumuzu en az iki defa sarabilmelidir.

Kimono ve obiyi giydik, dışarıya tabii ki yalınayak çıkmayacağız. Japonlar kimono ve obinin altına “geta” denen, genellikle tahtadan yapılan takunyalar giyerler. Erkeklerin getaları dikdörtgen, bayan getaları ise oval olur. Hava koşullarına, mesleğe, yaşa ve kişisel tercihlere göre çeşit çeşit geta vardır. Geta ile giyilecek olan çoraplara ise “tabi” denir. Genellikle beyaz olurlar. Resmi kıyafetler ile kesinlikle tabi kullanılır.

Peki ya soğuk günlerde ne yapacağız? Birden fazla kimonoyu üst üste giymek olası, ancak daha kolay yolu seçebilir ve üstümüze bir “haori” giyebiliriz. Haori uzunluğu baldıra kadar olan bir paltodur. Hem bayanlar, hem de erkekler tarafından kullanılabilir. Beylerin resmi kitsukesinin vazgeçilmez bir parçasıdır.

Kitsuke ile ilgili genel (!) bilgi verdikten sonra bayan ve erkek kitsukesine geçebiliriz. O bölümlerde resmiyet derecesine göre kullanmamız gereken kıyafetleri anlatacağım.